Áo chàm là gì

*

Bạn đang xem: Áo chàm là gì

Trang phục của đồng bào thiểu số vùng cao thường rất rực rỡ và tươi tắn, nhưng có những dân tộc chọn cho mình kiểu trang phục ít nổi bật hơn mà vẫn giữ được nét duyên ngầm, quyến rũ, và đặc biệt, khiến người đối diện hiểu được một phần tính cách dân tộc họ. Đó là cộng đồng những người mặc áo chàm.


Khác với trang phục của đồng bào thiểu số vùng cao khác, cộng đồng những người mặc áo chàm chọn cho mình kiểu trang phục ít nổi bật hơn, nhưng vẫn giữ được nét duyên ngầm, quyến rũ, và đặc biệt, khiến người đối diện hiểu được một phần tính cách dân tộc họ. Có thể kể đến đồng bào dân tộc Tày, Nùng, Thái… chủ yếu sinh sống ở vùng núi phía Bắc Việt Nam như: Cao Bằng, Bắc Kạn, Hà Giang… 
*

Tôi đến chợ phiên Mèo Vạc (Hà Giang) lúc còn tờ mờ. Những thiếu nữ rúc rích trong ruộng ngô thay vội áo mới trước khi vào chợ. Áo chàm còn rưng rưng vết gấp, sột soạt vải mới. Xà cạp, chân trần còn vương màu xanh lam nhuộm chàm. Thanh niên xúng xính áo bốn túi màu chàm mau chân đến chỗ tưng bừng khói bếp đang sôi sùng sục những chảo thắng cố mời mọc. Có cô gái nhẹ nhàng rút từ vạt áo còn mới ra những đồng tiền, đưa vào tay chàng trai bên cạnh. Nghe nói đó là một nghi lễ khi người Mông xuống chợ. Đàn bà sẽ rất tự hào, hãnh diện khi người đàn ông của mình có nhiều bạn rượu ở chợ.
Thường thì những phụ nữ dân tộc chỉ để một ít vải và màu chàm ở nhà để tự nhuộm, may quần áo cho gia đình, còn lại, phần nhiều chờ chợ phiên, gùi xuống bán. Bởi vì, không chỉ có dân tộc Tày Nùng mới nhuộm chàm, mà các dân tộc khác như Mông, Dáy, Dao, La Chí… cũng cần tới thứ thuốc nhuộm này. Chỉ khác là trang phục dân tộc Tày, Nùng thường đơn giản, chỉ nhuộm chàm trơn chứ hầu như không thêu thùa, không có hoa văn, họa tiết, trang trí gì, nom hiền lành gần gũi như chính tính cách con người họ vậy. 

Xem thêm: Bức Tranh Vẽ Phong Cảnh Đẹp Của Học Sinh Cấp 2 &Ndash; Pinky Shop

*

Trong phiên chợ vùng cao này, bên hông chợ, tách biệt hẳn với những hàng rau củ, thực phẩm là khu bán vải. Từng súc vải lớn đủ ba màu cơ bản: trắng, chàm, đen xếp chèn mép lên nhau. Quây quanh đó là chị em phụ nữ đủ sắc tộc. Họ chọn vải, chọn màu, ướm thử lên người, rồi cười nói ríu rít. Một chốc nữa thôi, chợ tan, trong những gùi, những bị, những túi lúc lắc trên lưng, trên vai, trên khuỷu tay các cô nàng sẽ có thêm vài miếng vải. Những miếng vải sẽ về bản người Mông, người Dao, người La Chí… được vẽ họa tiết bằng sáp ong, được thêu hoa văn và họa tiết rồi thành cái áo, cái quần, cái váy, cái thắt lưng bao bọc lấy những con người vất vả, cần cù nhưng trong trẻo như sương núi nơi đây. 
Dãy hàng vải chàm, thổ cẩm vùng cao bao giờ cũng chiếm vị trí trang trọng và rộng rãi. Khách ngược xuôi ngắm nghía và bình phẩm, mời chào ríu rít… Vào quầy vải áo, chị em ai ai cũng như người nhà.
Về Bát Xát (Lào Cai), tìm đến bản Y Tý, nằm lẩn khuất trong sương mờ biên ải. Sau đại ngàn trùng điệp, những người con của bản lầm lũi giữ bí truyền nhuộm chàm trong ngôi nhà của mình. Anh Pờ Mần Sử đưa bàn tay gân guốc như rễ cây rừng nắm tay chúng tôi thật chặt, nói bằng tiếng phổ thông: Đến Y Tý, khách được uống rượu suông và được tặng một miếng vải chàm làm khăn, may áo.
*

Làm chàm là một quá trình vất vả, kiên trì và tốn rất nhiều công sức. Đầu tiên là việc lấy chàm. Chàm là một loại cây mọc hoang trong rừng, sau này, bà con mới mang về gieo trồng cho tiện thu hoạch và tiết kiệm thời gian. Cây chàm sau khi thu hái sẽ được ngâm trong nước qua một đêm,  sau đó, vắt được thứ nước màu xanh lục. Tiếp tục cho vôi vào, nước cốt này sẽ dần chuyển sang màu nâu, rồi cuối cùng sẽ ngả hẳn sang màu xanh lam đậm, hay còn gọi là màu chàm. Công đoạn chế vôi là quan trọng nhất, vì vôi như một thứ xúc tác, nếu nhạt quá sẽ không lên được màu, còn đậm quá sẽ “cháy”. Dù nhạt hay cháy thì đều coi như hỏng, phải bỏ đi, làm mẻ mới. Chính vì thế, người làm chàm sẽ phải nếm, cảm nhận trên đầu lưỡi, nếu thấy mặn mặn tức là sẽ được mẻ chàm tốt. Nước chàm cứ để thế trong khoảng một tháng, sau đó sẽ thu được một thứ bột chàm đặc sánh còn gọi là cao chàm. Tùy vào mục đích sử dụng mà người ta giữ lại nhuộm vải hay đem bán.