Thành phiên an

This entry was posted on Tháng Ba 20, 2017, in Lịch sử Việt Nam & tagged Bùi Thụy Đào Nguyên, lê văn coi sóc, Lê Văn Khôi, minch mạng. Bookmark the permaliên kết.Bình luận về bài viết này
*
" data-medium-file="https://dramrajani.comdotcom.files.wordpress.com/2017/03/1_wzns.jpg?w=300" data-large-file="https://dramrajani.comdotcom.files.wordpress.com/2017/03/1_wzns.jpg?w=530" class="alignnone size-full wp-image-18033" src="https://dramrajani.comdotcom.files.wordpress.com/2017/03/1_wzns.jpg?w=551" alt="1_WZNS.jpg" srcset="https://dramrajani.comdotcom.files.wordpress.com/2017/03/1_wzns.jpg 530w, https://dramrajani.comdotcom.files.wordpress.com/2017/03/1_wzns.jpg?w=150 150w, https://dramrajani.comdotcom.files.wordpress.com/2017/03/1_wzns.jpg?w=300 300w" sizes="(max-width: 530px) 100vw, 530px" />Đồng Mã Ngụy nơi chôn những người bị làm thịt vào sự trở thành Phiên An


Bùi Thụy Đào Nguyên

Lê Văn Khôi (? – 1834) thương hiệu thiệt là Bế – Nguyễn Ntởm , nói một cách khác là Hai Khôi, Nguyễn Hựu Khôi xuất xắc Bế Khôi; là con nuôi, là nằm trong tướng mạo của Lê Văn Duyệt và là fan thủ lĩnh cuộc nổi dậy ngăn chặn lại bên Nguyễn nghỉ ngơi thành Phiên An (tức vùng Gia Định cũ) nước ta.

A. Thân nỗ lực với sự nghiệp:

Căn cứ Tộc phả Bế – Nguyễn, ông tổ đời trang bị 9 của Lê Vnạp năng lượng Khôi, vốn họ Nguyễn tức Nguyễn Tông Thái. Đời ông tổ đời đồ vật 8 đổi theo họ tỗ mẫu (họ mẹ), Gọi là Bế Công. Đến ông tổ đời máy 5, bởi vì có công dẹp bên Mạc nên đời đời kiếp kiếp tập chức phiên thần, làm chủ địa phương và đổi mới loại họ phệ nghỉ ngơi Cao Bằng.

Bạn đang xem: Thành phiên an

Đến tháng 9 năm Canh Thân (1740), năm đầu Chình ảnh Hưng, vua Lê Hiển Tông lại đến đổi có tác dụng họ Bế – Nguyễn.

Cũng theo tộc phả này, Lê Văn uống Khôi là đàn ông Bế Kiện. Ông là người cao lớn, gan góc, ăn nhiều, tính tuyệt vui vẻ, tài võ xuất chúng… Về võ nghệ, tương truyền lúc vào Gia Định, tất cả lần Lê Văn uống Khôi sử dụng tay không hạn chế lại cọp dữ mang lại sứ thần nước Xiêm coi. Về tài văn uống, bổn định tuồng San hậu, có khá nhiều đoạn vì ông nhuận sắc<1>.

I. Theo Lê Văn Duyệt:

Sách Đại Nam chính biên liệt truyện ghi: “năm Gia Long vật dụng 18 (1819), sinh sống nhì trấn Tkhô cứng Nghệ cùng Tkhô nóng Bình (nay đổi là Ninch Bình), Thiên Quan (thương hiệu đậy, ni thay đổi là Nho Quan), đầy đủ lưu giữ dân, thổ phỉ hội tụ nhau làm cho giặc, quan lại sở tại không kìm nén nổi, vua không nên tả quân Lê Văn Duyệt tới đó khiếp lược. (lúc ấy) Khôi tuyển mộ quân chịu ràng buộc dưới trướng, tấn công dẹp thông thường sẽ có công. Duyệt yêu quý dùng làm cho nanh vuốt”.

Trần Trọng Kim cho thấy thêm đưa ra tiết:“ Lê Văn uống Khôi, khởi binch nổi loạn, bị quan quân đuổi tiến công, mới chạy vào Thanh khô Hóa, gặp gỡ Lê Vnạp năng lượng Duyệt xin thú tội. Ông Duyệt tin sử dụng đến có tác dụng nhỏ nuôi, đổi tên bọn họ là Lê Văn uống Khôi, rồi đem lại Gia Định cất nhắc mang đến làm cho đến Phó vệ úy” (đất nước hình chữ S sử lược, tr.445).

Nhưng theo Nguyễn Phan Quang mày mò thì “khôn xiết rất có thể Lê Văn uống Khôi tránh Cao Bằng đi đến vùng thượng du Hòa Bình, Thanh Hóa (chỗ vốn tất cả quan hệ lâu lăm cùng với dòng họ của Lê Vnạp năng lượng Khôi), nhằm link cùng với cuộc chống chọi của những lang đạo họ Đinch, họ Quách của dân tộc Mường. Và Lê Vnạp năng lượng Khôi đã từng đi theo Lê Văn Duyệt vào tầm thời hạn lãnh tụ Quách Tất Thúc cùng 2 nhỏ đầu sản phẩm Duyệt với được Duyệt mang lại theo quân thiết bị.” (VN vậy kỷ XIX, tr. 235)

II. Khởi binh phòng nhà Nguyễn:

Cuộc nổi dậy của Lê Vnạp năng lượng Khôi, giỏi có cách gọi khác là sự biến thành Phiên An, là một trong những cuộc nổi dậy hạn chế lại triều đình xẩy ra vào thời vua Minh Mạng bởi vì Lê Văn Khôi chủ xướng.

Sự khiếu nại này ra mắt từ thời điểm năm 1833 mang lại năm 1835 trên thành Bát Quái (còn được gọi là thành Quy hay thành Phiên An, Phan Yên, Sài Côn) cùng những tỉnh miền Nam toàn nước.


*
" data-medium-file="https://dramrajani.comdotcom.files.wordpress.com/2017/03/citadel-of-saigon-before-1835-1455679288.png?w=300" data-large-file="https://dramrajani.comdotcom.files.wordpress.com/2017/03/citadel-of-saigon-before-1835-1455679288.png?w=551" class="alignnone size-full wp-image-18036" src="https://dramrajani.comdotcom.files.wordpress.com/2017/03/citadel-of-saigon-before-1835-1455679288.png?w=551" alt="citadel-of-saigon-before-1835-1455679288" srcset="https://dramrajani.comdotcom.files.wordpress.com/2017/03/citadel-of-saigon-before-1835-1455679288.png?w=551 551w, https://dramrajani.comdotcom.files.wordpress.com/2017/03/citadel-of-saigon-before-1835-1455679288.png?w=150 150w, https://dramrajani.comdotcom.files.wordpress.com/2017/03/citadel-of-saigon-before-1835-1455679288.png?w=300 300w, https://dramrajani.comdotcom.files.wordpress.com/2017/03/citadel-of-saigon-before-1835-1455679288.png 640w" sizes="(max-width: 551px) 100vw, 551px" />Gia Đinc thành


2.1 Nguyên nhân:

Vua Minc Mạng với Tả quân Lê Văn Duyệt (1764-1832) vốn có rất nhiều hiềm khích và tứ thù. Minh Mạng tuy ghét, cơ mà không đủ can đảm làm gì bởi công phu và oai quyền của ông quá rộng.

Cho cần tức thì sau khoản thời gian Lê Văn uống Duyệt mất (1832), việc thứ nhất ở trong nhà vua là giành lại quyền lực tối cao của bản thân mình làm việc Gia Định. Cùng năm đó, nhà vua mang đến huỷ bỏ chế độ Tổng trấn, cải ngũ trấn thành sáu tỉnh (tức Nam Kỳ lục tỉnh giấc, gồm: Phiên An, Biên Hòa, Định Tường, Vĩnh Long, An Giang, Hà Tiên) trực trực thuộc vào triều đình Huế, biến thành Gia Định (địa điểm thống trị của quan lại Tổng trấn trước đây) thành trị sở của quan Tổng đốc tỉnh Phiên An.

Tóm thâu quyền lực ngừng, vấn đề tiếp theo sau là bên vua cắt đặt quan liêu lại vào rứa. Trong số kia có bố viên viên quan lại vào coi giữ lại Phiên An, là: Nguyễn Vnạp năng lượng Quế (Tổng đốc), Bạch Xuân Nguim (Bố bao gồm, bọn họ nước ngoài vua Minc Mạng), cùng Nguyễn Cmùi hương Đạt (Án sát); đồng thời mật không đúng dựng lên vụ án Lê Vnạp năng lượng Duyệt.

Theo sách Việt Nam sử lược của Trần Trọng Kyên ổn, “…vốn là bạn ttê mê lam, tàn ác; đề xuất lúc đến làm cho Bố thiết yếu ở Phiên An, Bạch Xuân Ngulặng bảo rằng phụng mật chỉ tầm nã xét câu hỏi riêng rẽ của Lê Vnạp năng lượng Duyệt, rồi đòi hỏi chứng cứ, trị tội lũ tôi tớ của ông Duyệt ngày trước”(tr. 445).

Nói gọn, nguim nhân bao gồm của cuộc khởi nghĩa này, nguyên nhân là bên vua ao ước làm cho nhục Lê Văn Duyệt, vị nhân dân Gia Định bị áp bức và còn do một số quan lại chức địa phương thơm và một vài ba yếu tắc dân chúng ở đây bị mất quyền lợi với quyền lực…

2.2 Diễn biến:

2.2.1 Nổi dậy:

Lúc tra án Lê Văn uống Duyệt, Bạch Xuân Nguyên đã cho bắt vợ nhỏ và mọi thủ hạ thân tín của Tả quân, trong những số ấy, bao gồm Lê Vnạp năng lượng Khôi.

Lê Vnạp năng lượng Khôi (còn có tên là Nguyễn Hữu Khôi, Nguyễn Hựu Khôi), bạn nghỉ ngơi Cao Bằng. Do trước đây Khôi khởi binch chống lại công ty Nguyễn, bị quân triều đình xua tiến công, mới chạy vào Tkhô giòn Hóa, gặp gỡ Lê Vnạp năng lượng Duyệt sẽ làm Kinh lược sống đấy, bèn ra thú. Lê Vnạp năng lượng Duyệt tin sử dụng đến làm cho con nuôi, đổi tên chúng ta là Lê Văn uống Khôi, rồi mang lại Gia Định đề bạt cho làm cho cho chức Phó Vệ Úy. (Theo Quốc triều bao gồm biên toát yếu, khi nổi dậy, Lê Văn uống Khôi đang giữ chức Tả quân Minh nghĩa Vệ úy).

Cho nên những khi Bạch Xuân Nguyên tìm cớ hài tội fan cha nuôi, cùng còn bắt giam ông; phần thì giận dữ vì nhà bị lăng mạ, phần thì hại tội, Lê Văn Khôi bèn mưu với mấy người thuộc cánh nhằm khởi binh hạn chế lại.

Sau Lúc ngầm liên hệ được cùng với binh lính phía bên ngoài, tối 18 tháng 5 năm Quý Tỵ (1833), ông thuộc 27 bộ đội hồi lương (2) hốt nhiên nhập dinh Bố Chính giết gia đình Bạch Xuân Nguim. Quan Tổng đốc Nguyễn Văn uống Quế xuất xắc tin gấp mang quân mang đến cứu vớt cũng trở thành thịt nốt (3). Lãnh binc thành Phiên An là Giả Tiến Chiêm lấy rộng 400 quân ngăn chặn lại tuy thế bị thất bại bỏ chạy. Còn Án cạnh bên Nguyễn Chương thơm Đạt, dựa vào bao gồm tín đồ cho biết trước, phải chạy bay được. Được tin khẩn báo, vua Minch Mạng cử ngay lập tức Lê Phúc Báo nuốm Nguyễn Vnạp năng lượng Quế đôi khi điều đụng khoảng chừng nlẩn thẩn quân của các tỉnh giấc Bình Định, Prúc Yên, Khánh Hòa, Bình Thuận vào cấp Phiên An để trấn áp.

2.2.2 Đánh chỉ chiếm Nam Kỳ lục tỉnh:

*

Lấy được thành Phiên An, Open nhà phạm nhân, thả hết tù nhân cùng phát vũ khí mang lại chúng ta. Lê Văn uống Khôi bèn từ xưng có tác dụng Nguyên ổn súy, phong khuyến mãi ngay các tướng mạo cùng sắp xếp quan tiền chức kẻ thống trị nlỗi một triều đình riêng biệt (4). Để gồm chính nghĩa với có nhiều fan theo, Lê Văn uống Khôi tuyên ổn ba tôn phò Hoàng tôn Đán (tức Nguyễn Phúc Mỹ Đường, nam nhi trưởng của Hoàng tử Cảnh).

Sau đó, Lê Văn uống Khôi không nên Phó tướng tá Lê Đắc Lực sở hữu quân tiến tấn công và chiếm được thành Biên Hòa. Các quan lại lại bên Nguyễn như Thự tuần đậy Võ Quýnh, án gần cạnh Lê Văn Trác, lãnh binh Hồ Kyên ổn Truyền mọi quăng quật chạy.

Phần tướng Thái Công Triều (được Khôi phong Trung quân) thì có quân đi xâm chiếm các tỉnh thành phía Nam. Tối ngày 7 tháng 6 năm 1833, quân nổi dậy đánh, thứu tự chiếm được những tỉnh: Định Tường, Vĩnh Long, An Giang…Cứ đọng nuốm, chỉ gần đầy một mon cả Nam kỳ lục thức giấc phần lớn nằm trong về lực lượng nổi dậy.

Ngày 4 tháng 6 năm 1833, vua Minch Mạng cử tướng Phan Văn uống Thúy, làm Thảo nghịch hữu tướng tá quân, Trương Minch Giảng làm Tsay đắm tán đứng đầu đạo Tiền quân, theo đường đi bộ tiến vào Gia Định. Cử tướng mạo Tống Phúc Lương làm cho Thảo nghịch tả tướng tá quân với Nguyễn Xuân làm Tsay đắm tán, cầm đầu đạo quân máy nhị theo mặt đường tdiệt vào trực tiếp Vĩnh Long, Định Tường, rồi phát triển thành Phiên An. Vẫn không im chổ chính giữa, bên vua cử thêm đạo quân lắp thêm tía bởi vì tướng mạo Trần Văn uống Năng làm cho Bình khấu tướng tá quân thuộc Lê Đăng Doanh cùng Nguyễn Văn uống Trọng thuộc làm Tsay đắm tán, thống lĩnh 3 vệ quân với 23 con thuyền theo con đường thủy đến cửa ngõ Cần Giờ, nhằm pân hận phù hợp với nhì đội quân trên.

2.2.3 Thất thế:

Ngày 17 mon 6 năm 1833, trong lúc đạo chi phí quân vì chưng Phan Văn Thúy chỉ huy new mang lại Khánh Hòa, thì Thự tuần lấp Võ Quýnh thuộc các quan lại quân bên dưới quyền sẽ đánh chiếm lại được thành Biên Hòa. Được tin vui, vua Minc Mạng không nên gửi khẩn cấp trăng tròn súng thần công vào chiến trường Gia Định.

Xem thêm: Tranh Thêu Chữ Thập Hoa Quả Tĩnh Vật 3D, Tranh Thêu Hoa Quả

Khoảng trung tuần mon 7 năm 1833, cả cha đạo quân bên trên những vào mang lại Nam Kỳ. Trước sức mạnh kia, giới Địa công ty, phụ hào những khu vực đông đảo xấp xỉ, không đủ can đảm cỗ vũ Lê Văn Khôi nữa. Tiếp kia, một tướng xuất sắc của ông là Thái Công Triều (5) cũng đầu hàng triều đình, mang quân về Gia Định tiến công lại Lê vnạp năng lượng Khôi, khiến lực lượng nổi dậy bị suy nhược mau lẹ.

Vì vậy, quân triều đình đang tiện lợi chiếm phần lại các tỉnh: ngày 13 tháng 7, mang lại Định Tường & Vĩnh Long; ngày 19 mon 7, đem lại An Giang và Hà Tiên…Cứ đọng ráng, mang đến trung tuần mon 8 năm ấy, cả 5 thức giấc (trừ Phiên An) trực thuộc Nam Kỳ đầy đủ đã trở nên quân triều chiếm phần lại hết.

2.2.4 Cố thủ và thất bại:

Lê Văn Khôi gặp mặt cảnh “lưỡng đầu thọ địch, thêm binc cô tướng tá trái, bắt buộc truyền lệnh đóng cửa thành nạm thủ” (Vương Hồng Sển, tr. 211), rồi dựa vào giáo sĩ phương thơm Tây đi quý phái cầu viện Xiêm La. Xiêm La nhân mong xâm lăng nước Việt đề xuất dìm lời giúp (sách Hỏi đáp lịch sử dân tộc VN phê: đấy là một sai lầm mập của Khôi, tr. 353). Năm 1834, quân triều đình vượt qua quân Xiêm. Cthi thoảng lại toàn bộ các thức giấc miền Nam xong, quân triều đình dồn hết về vây hãm thành Phiên An.

Khi thành hiện giờ đang bị vậy ngặt, Lê Văn uống Khôi bệnh tật phù thũng mất nghỉ ngơi vào thành vào ngày 11 tháng Chạp năm Minc Mạng trang bị 14 (1833. Theo sử gia M. Gaultier, Khôi bị đầu độc). Con trai ông là Lê Văn Cù (6) mới 7, 8 tuổi được cử lên rứa, tướng mạo Nguyễn Văn uống Trắm (em bọn họ Khôi) được cử ra lãnh đạo quân trong thành…

Dù Lê Văn Khôi sẽ chết, nhưng mà dựa vào thành cao hào sâu, quân nổi dậy vẫn duy trì được thành cho tới tháng 7 năm Ất Tỵ (1835). Hiện nay, thực trạng cực kỳ nguy ngập: Thành bị bao vây nhiều năm ngày, dịch tả hoành hành, súng đạn hư hỏng vơi cạn dần dần, hoa màu Tuy nhiều nhưng bị ẩm ướt, niềm tin cùng công sức quân dân phần đa khánh kiệt cùng ly tán… Cho nên những khi quân triều đình chia làm 8 mũi, tấn công ồ ạt vào thành. Quân nổi dậy kháng cự ko nổi, bị đại bại trận. Đại chiến hạ, các tướng lĩnh mau chóng đến đề mấy chữ “Thành Phiên An đã hạ” trên một lá cờ đỏ, sai quân nỗ lực nhau chạy ngựa xuyên suốt ngày tối về khiếp sư báo tiệp.

2. 3 Sau cuộc chiến:

Nhận được tin báo tiệp, vua Minc Mạng cả mừng, truyền đóng cũi giải 6 trọng phạm (tội chủ mưu) về Huế, gồm: giáo sĩ Marchand (tức Cố Du. Theo Trương Vĩnh Ký, vị tu sĩ này hy vọng thủ vai Bá Đa Lộc vật dụng hai), Mạch Tấn Giai (Hoa kiều), Nguyễn Vnạp năng lượng Hoành, Nguyễn Văn Trắm cùng Nguyễn Vnạp năng lượng Bột (7). Bên cạnh đó, còn chém nhẹm thêm nhì fan nữa, sẽ là tướng Thái Công Triều vá Án gần kề Nguyễn Chương Dật (bị kêu án lăng trì, cơ mà xét công với vì chưng biết ăn năn đề xuất được giảm án. Theo Vương Hồng Sển, tr. 216).

Số sót lại gồm chiến binh với bạn dân, bất cứ già trẻ, gái trai, ở vào thành Phiên An, cả thảy 1.831 đều bị giết mổ bị tiêu diệt cùng chôn tầm thường một địa điểm, Call là Mả Ngụy tuyệt Mả Biền Tru (8).

Sau Khi dẹp im, năm 1835, triều thần sống Đô gần cạnh viện là Phan Bá Đạt dâng sớ hài tội Lê Vnạp năng lượng Duyệt, đã khép luôn luôn Tả quân vào tội gây ra sự đổi mới sinh hoạt thành Phiên An. Đọc sớ, vua Minh Mạng dụ rằng: Ví dù quan giai cấp không hèn đốn nhỏng Nguyễn Vnạp năng lượng Quế, tsay đắm tàn như Bạch Xuân Nguim, thì bọn chúng nó tất cả ngày phản bội chứ ko có gì ngoài được. Vì lũ tiêu hạ của hắn (chỉ Lê Vnạp năng lượng Duyệt) toàn là quân hung đồ dùng, thân quen làm cho phần đa việc bất thiện tại. Chúng nó đã quen thuộc thấy hắn dối chúa, lấn trên…(cả nước sử lược, tr. 459). Kết cục, Tả quân bị khxay bảy tội yêu cầu chỉm, nhị tội bắt buộc thắt cổ, một tội cần sung quân; cơ mà vì ông Duyệt mất đã thọ nên chỉ có thể cho những người tróc nã giành quan tiền tước, sang phẳng mồ mả cùng dựng lên đấy bia đá trên viết khổng lồ mọi chữ: “Quyền yêm Lê Văn uống Duyệt phục pháp”xứ” (tức phía trên địa điểm thương hiệu lại mẫu lộng quyền Lê Văn uống Duyệt chịu phép nước).

Còn tòa thành cũ là thành Bát Quái (tức Phiên An, vị Olivier de Puymanel tạo năm 1870), bởi “tội” kiên cố thừa, vẫn làm tổn hao quân triều đình rất nhiều, buộc phải bị công ty vua sai phá quăng quật, đến xây lại một tòa thành bé dại hơn, ít bền vững và kiên cố hơn là Thành Gia Định (giỏi còn gọi là Phượng Thành, Phụng Thành).

B. Bàn luận:

Nói về Lê Vnạp năng lượng Khôi, M. Gaultier viết:

“Không như các sử của triều Nguyễn đang nói Lê Văn uống Khôi chỉ là 1 trong những kẻ phiến động bình thường, có khá nhiều tham vọng cùng vô tứ giải pháp. Thực ra, Khôi là 1 fan võ nghệ xuất xắc luân, bác ái phẩm cao thâm, tài năng tiếp xúc, bao gồm khí huyết cương cứng cường, có tinh thần hào hiệp, biết chỉ huy…bắt buộc khôn cùng được những người tầm thường xung quanh cảm quí. Nhờ vậy mà lại sau giờ đồng hồ hô của Khôi hàng trăm ngàn nlẩn thẩn gia đình dân chúng miền Nam vùng tức thì dậy”…(Dẫn theo Phạm Văn Sơn, Việt sử tân biên, quyển 4, tr. 352).

Sau Khi kể về cuộc nổi dậy vị Lê Văn Khôi đề xướng, trước năm 1975, bên sử học tập Phạm Văn Sơn có lời bình:

“…Luôn 3 năm lập tức sống miền Nam, máu đổ xương rơi, tàn dân sợ hãi thứ, chính là trách rưới nhiệm của một vua dong dỏng hòi, của một triều đình nhiều kẻ dua nịnh. Đất này tuy thế vị trí lập nghiệp ở trong nhà Nguyễn và lại xẩy ra các sự rối ren nguyên nhân là vua Minc Mạng thiếu hụt sự rộng lớn lượng so với những cựu thần, lại nghe đàn nịnh bợ đề nghị dân sự bị áp bức rất nhiều. Tuy ông là 1 trong ông vua biết chăm nom vấn đề nước, bên phía trong phía bên ngoài cải tiến được không ít việc…tuy vậy tín đồ ta cấp thiết ko quy trách nát nhiệm mang đến ông về những vụ loàn ly đang xảy ra sống Bắc Hà, Nam Hà và Chân Lạp vì chưng quan tiền lại tđắm say nhũng tạo ra, xứng đáng lẽ nghỉ ngơi đông đảo miền xa xăm này ông đề xuất lựa đặt đông đảo cán cỗ ưu tú, biết rước ân có tác dụng uy, khôn khéo vuốt ve dân bọn chúng, vày từ lâu chúng ta vẫn thiếu cảm tình cùng với tân triều…Trong khi, dầu quân đội của Minc Mạng đang chiến hạ sống Bắc cũng tương tự làm việc Nam, ta cũng cần thiết coi đấy là gần như vinc quang quẻ cho người có tác dụng thiết yếu trị đời bấy giờ…Bề khác, ta hoàn toàn có thể cho là trận đánh đấu của quân dân thành Phiên An là một trong cuộc chiến dũng mãnh đáng phục. Cuộc võ thuật này là 1 trong trận đánh đấu bao gồm lphát minh bởi vì nó có công ty trương tiến công đổ một chế độ tàn khốc, bất công, phi dân” (theo Việt sử toàn thỏng, sách năng lượng điện tử và Việt sử tân biên, quyển 4, tr. 362. Cả nhì sách đều cùng một tác giả).

Sau năm 1975, GS. Nguyễn Phan Quang tất cả ý kiến:

“Có tác giả nhận định rằng cuộc nổi dậy Lê Văn Khôi là của các tín đồ theo đạo Gia Tô, do các giáo sĩ thủ mưu. Có tác giả lại cho rằng phía trên chỉ nên mưu trang bị lật đổ của một phe phái vào lứa tuổi giai cấp phòng Minh Mạng. Có chủ ý còn cho rằng đó là một cuộc bạo loạn, một mưu đồ vật làm phản hễ, làm phản dân tộc (!)…Xét đông đảo yếu tắc bao gồm đi theo Lê Văn uống Khôi bao gồm: giáo dân, bạn Hoa (9), những dân tộc bản địa tphát âm số (fan Chăm, tín đồ Khmer, một trong những người dân tộc bản địa nghỉ ngơi Tây Nguyên), quân “Hồi lương, Bắc thuận”, cùng một vài đông dân lục tỉnh…Vậy rất có thể cho là tối thiểu vào tiến trình đầu, cuộc nổi dậy do Lê Văn Khôi chủ xướng đã đính thêm bó cùng với phong trào chiến đấu của dân cày và của các dân tộc bản địa chống triều Nguyễn… Và tự mối quan hệ thân hai cuộc nổi dậy của Lê Vnạp năng lượng Khôi cùng của Nông Văn Vân, sẽ cho thấy chúng ta bao gồm tầm thường một ý trang bị là thuộc nổi dậy vào phạm vi toàn quốc nhằm mục tiêu lật đổ triều Nguyễn. Rõ ràng chưa hẳn Lê Vnạp năng lượng Khôi nổi dậy chỉ nhằm mục tiêu mục tiêu trả thù đến Lê Văn uống Duyệt, càng không phải bởi thân ở trong của Khôi làm việc Cao Bằng bị truy hỏi nã nhưng nổ ra cuộc nổi dậy của Nông Văn Vân.” (tr. 239, 249 với 253).

Nhóm tác giả sách Đại cương cứng lịch sử vẻ vang nước ta (tập 1) đã và đang chỉ ra rằng rằng: Cũng nlỗi những cuộc khởi nghĩa của dân cày và các dân tộc không nhiều fan, cuộc nổi dậy của Lê Văn uống Khôi phản ánh sự bất bình cao độ của dân chúng Gia Định đối với triều Nguyễn (tr. 464).Tuy nhiên các công ty phân tích trong sách Địa chí văn hóa Thành phố HCM sau khi chỉ ra rằng nguyên ổn nhân thất bại, đều phải có chung một kết rằng đây không phải là một trong cuộc “khởi nghĩa”. Trích:

Nhà nghiên cứu và phân tích Nguyễn Đình Đầu:

“Cuộc nổi dậy của Lê Văn uống Khôi là cuộc nổi dậy không thành công lớn lớn số 1 của Nam Kỳ. Nó quy hợp được rất nhiều nguyên tố của TPhường.Sài Gòn đương thời. Họ bất mãn với sự biến đổi thiết yếu sgiai cấp của Minch Mạng ngay lập tức sau thời điểm Lê Văn uống Duyệt bị tiêu diệt. Họ cùng bị bách sợ, kết tội, bóc lột vì chưng nhóm quan liêu lại mới mang đến. Nhưng họ chỉ biết kết hợp phòng đối, cơ mà thiếu thốn hẳn một đường lối nhằm chế tạo ra thành một sức khỏe đính thêm bó, thu hút được những người còn ngơi nghỉ xa. Chỉ vào việc Lê Văn uống Khôi tức tốc cầu viện quân Xiêm đã đầy đủ cho dân chúng lục thức giấc bội nghịch đối rồi, đề nghị xuyên suốt thời gian bị vây hãm, không có một cuộc nổi dậy nào của dân cư các thức giấc, nhằm chia sẻ lực lượng quân triều. Điều này đã nói lên mức độ bị xa lánh của một cuộc binc biến”…

GS. Trần Vnạp năng lượng Giàu:

“Phe Khôi nổi lên, đa số là với lực lượng quân nhóm địa pmùi hương, chống lại triều đình Minch Mạng, kia là 1 trong thể hiện của xích míc thân các cánh phong con kiến. Khôi dùng hàng ngũ nắm đạo bạn Pháp và phần lớn tay nhận ra bạn Tàu. Khôi lại cầu viện quân Xiêm…Ý định của Khôi là cát cứ đọng sống phương phái nam. Cho nên, mặc dù ban sơ, cuộc khởi binch của Khôi tất cả trùng hợp với một vài cuộc khởi nghĩa nông dân trên toàn quốc toàn nước, nó không tách khỏi sớm mất đà, rốt cùng chỉ hoàn toàn có thể phụ thuộc hào sâu, tường cao, lương thực đủ, súng đạn những. Khôi chống cự với quân triều được ngay sát tía năm. Trong ba năm đó, quần chúng. # Gia Định – TP Sài Gòn do cuộc chiến tranh nhưng mà thêm đồ thán. Hai bên đánh qua tấn công lại, phố phường chảy tác, thôn xóm tiêu điều. Cuối cùng quân Minch Mạng toàn thắng”…

Nhà vnạp năng lượng Trần Bạch Đằng:

“Chúng ta tránh việc xếp sự thay đổi Lê Văn uống khôi vào phạm trù dân cày khởi nghĩa bởi vì bộ động cơ che phủ sự trở thành là mâu thuẫn nội bộ thống trị giai cấp, thậm chí, mang dấu vết tkhô giòn toán thù tư thù cùng chừng mực như thế nào đó – tương tự như Nông Văn Vân cùng Lê Vnạp năng lượng Phụng ở Bắc Bộ – gồm bàn tay những cụ đạo ngoại quốc nhúng vào, nhưng nó vẫn báo cho biết kết thúc thời kỳ dân đất Đồng Nai cảm tình với đơn vị Nguyễn cùng bên Nguyễn nương tay cùng với dân Đồng Nai”… (tập1- tr. 211, tr. 243 và 432).

Nhóm tác giả sách TP. Sài Gòn – TPHCM cũng nêu lên chủ kiến tương tự:

“Cuộc binch trở thành này, thực tế chỉ là 1 trong cuộc thay máu chính quyền quân sự chiến lược của một lứa tuổi thống trị địa pmùi hương, nhằm mục tiêu chống lại đơn vị nước phong loài kiến trung ương, chứ đọng không phải là cuộc khởi nghĩa của quần chúng, mặc dù nó vẫn thu hút được nhiều nguyên tố, như: giáo dân Thiên chúa, một số Hoa kiều, một số dân tộc không nhiều fan vùng Tây Ninc, bầy tớ quê sinh sống miền Bắc, miền Trung, một số địa nhà, dòng dõi công thần cùng một vài quan lại lại bên dưới quyền Lê Vnạp năng lượng Duyệt…Nhưng cuộc binch biến chưa xuất hiện thể hiện nào cho biết thêm nó đã nổ ra do nguyện vọng và bởi vì công dụng của đông đảo các lứa tuổi nhân dân…” (tr. 100).

***

Vấn đề tại chỗ này có phải là cuộc “khởi nghĩa” xuất xắc chỉ nên cuộc “binc biến”, rất cần được có một công trình xây dựng nghiên cứu và phân tích sâu rộng lớn, mới rất có thể đạt được sự đồng thuận cao hơn nữa. Trước đôi mắt, ta chỉ nên người ta gọi đó là cuộc nổi dậy, xuất xắc là việc trở thành Phiên An là công trung tâm với phù hợp hơn hết. Và nói sao thì cuộc nổi dậy Lê Văn Khôi đã và đang nổ ra, điều nhưng mà Minch Mạng bất ngờ cho tới (10), làm 3 năm tức thời sinh hoạt miền Nam, huyết đổ xương rơi, tàn dân sợ vật dụng. Nếu ngày hôm qua nguyên tố dân tộc bản địa này làm cho nồng cốt mang lại Thế tổ bên Nguyễn (Nguyễn Ánh) tranh đấu với nhà Tây Sơn; thì vày duyên cớ gì nhưng mà thời nay họ coi vua Minc Mạng là bạo chúa, coi đám cận thần là bọn gồm trọng điểm thuật hèn mạt, và cần được triệt quăng quật hết?.. Cuộc bại trận của Phiên An, tóm lại là một cuộc chiến bại oanh liệt, đáng là tay nghề trân quý đến hồ hết đơn vị có tác dụng chính trị trong ngày hôm qua cũng như hôm nay suy gẫm lại phương pháp giai cấp của chính bản thân mình.

Chụ thích:

1.Vương Hồng Sển, Khảo về đồ vật sứ men lam (Huế), NXB Mỹ thuật, 1994, tr. 208). Trong Gia Định xưa (Huỳnh Minc biên soạn. Nxb. VHTT in lại năm 2006, tr. 160) gồm thêm chi tiết: Tương truyền, vào năm 19đôi mươi, khi Lê Văn Duyệt đi gớm lược vùng Thanh khô Hóa, bao gồm Lê Văn Khôi đi theo hầu. Lúc nhì ông ghé thăm mộ Võ Tánh làm việc Bình Định, nhìn tháp Cánh Tiên khu vực cầm đô của Chiêm Thành, Ông Khôi đã xúc cảm làm cho một thơ Đường biện pháp, trong các số ấy có nhì câu cuối còn được truyền tụng: Ca quản lí lâu đài vân cộng khứ/ Duy dư Tiên tháp lão càn khôn (nghĩa: Tiếng đàn hát ca xang, đã thuộc mây bay đi mất/ Chỉ còn một tháp Cánh Tiên thi gan cùng tuế nguyệt, khoe già với ttách đất). Điều kia chứng tỏ Lê Văn Khôi là fan vnạp năng lượng võ toàn tài.

2. Bắc thuận hay Hồi lương là những người sinh hoạt miền Bắc tốt Trung, bị tội nên đày vào làm cho quân nhân sống Nam Kỳ.

3. Đoạn này chxay theo cả nước sử lược. Nhưng theo Ngô Tất Tố thì: Bạch Xuân Nguyên ổn thuộc vk con chạy đến Xóm Gà (Gia Định) thì bị Khôi đuổi kịp, chém chết cả gia đình. Khôi trở lại dinh Tổng đốc toan tự thú, chẳng dtrần Nguyễn Văn Quế xuất xắc tin tù nhân phá ngục, sợ vượt phải tự tận. Lỡ bài toán, Khôi bắt đầu chỉ chiếm thành bội phản (Gia Định Tổng trấn Tả quân Lê Văn Duyệt. Ngô Tất Tố biên soạn. Nhà in Mai Lĩnh xuất phiên bản, không in năm.). Phạm Văn uống Sơn ghi: Lê Văn uống Khôi thuộc các bạn hữu bỗng nhiên nhập dinh Bố chánh bắt cả gia đình Phạm Xuân Nguim, tuy nhiên Nguyên chạy bay được. Nhưng ngay tối ấy loạn quân tập nã được Nguyên ổn, rồi lấy Nguim và Quế về đốt nhỏng bó đuốc trước từ bỏ mặt đường của Tả quân (tr. 351). Vương Hồng Sển, chxay tương tự: Nguyên cùng Quế đầy đủ bị tóm gọn, những bị mang sáp làm đèn, đốt lên đầu, tế sống Tả quân (tr. 209). cả nước sử lược ghi chỉ có Bạch Xuân Ngulặng bị làm đuốc để tế tự mặt đường (tr.448).

4. Vương Hồng Sển thì chnghiền rằng: Lúc báo được chiên phệ, trả hờn mang đến Tả quân rồi, thì bọn Khôi, Hoành, Trắm các lên lưng voi giong ruổi, định về quê cũ là xứ Bắc…Nhưng dđậc ân còn quí đức Tả quân, đuổi theo xin đừng bỏ chúng. Vì vậy, Khôi quày đầu voi quay trở lại, tự đấy mới làm phản thiệt sự: giành thành, thượng cờ đỏ đề hai chữ Chiêu An, ngày 22 mon

5 năm 1833, từ bỏ xưng Bình Nam đại ngulặng soái, và phong cho những tướng tá lãnh…(tr. 209).5.Thái Công Triều, tín đồ Thừa Thiên, nguyên ổn là Vệ úy coi vệ biền binh ở Phiên An, đi theo Lê Vnạp năng lượng Khôi được Lê Vnạp năng lượng Khôi giao làm chủ phân nửa Nam Kỳ. Đề cập đến mối quan hệ thân Khôi cùng Triều, Vương Hồng Sển viết: Khôi và Triều ngầm ko thuận nhau, buộc phải phân chia hai Nam Kỳ nhằm rời va đụng quyền lợi. Triều lo bài toán thủy quân với lãnh trách rưới nhiệm từ TP Sài Gòn mang đến oắt giới nước Xiêm La; còn Khôi thì đảm trách tự Thành Phố Sài Gòn ra Huế. Triều theo Khôi là đầu mặt hàng đỡ chớ vẫn có nhị trung tâm, đề nghị lén tứ thông đưa thơ cho các đồng liêu cũ nghỉ ngơi triều (tr.211). Sách Hỏi đáp lịch sử hào hùng toàn nước (tập 3) phê rằng: Khôi phạm một sai lạc nghiêm trọnmg là cắt đôi Nam Kỳ, giao một nủa đến Triều quản ngại lĩnh (tr.353).

6. Nguyễn Q. Thắng (Từ điển nhân đồ lịch sử Viêt Nam), ghi là Lê Vnạp năng lượng Câu, Sách Sài Thành – TPhường.Hồ Chí Minh (do TS. Quách Thu Nguyệt chủ biên), ghi Lê Văn uống Cú.

7. GS. Nguyễn Phan Quang không ghi Mạch Tấn Giai mà lại đứng tên Bốn Bang, gốc fan Hoa. Ông này trước lúc bị thịt tất cả biên soạn một truyện lâu năm bằng thơ lục chén được call là Bốn Bang thư có 308 câu nhắc lại cuộc nổi dậy của Lê Văn uống Khôi. (Sách toàn nước vắt kỷ XIX, tr. 238). Có tài liệu lại đến rằng: Bốn Bang chưa hẳn là tên gọi của một người mà lại là tư bang to của fan Hoa, thay mặt mang đến vớ toàn bộ cơ thể Hoa trên miền Nam, tmê say gia vào cuộc nổi dậy của Lê Vnạp năng lượng Khôi. Do vậy, từ kia tín đồ Hoa không còn được bên Nguyễn ưu tiên như lúc trước.

8.Mả Biền Tru: gồm nghĩa tru diệt tức thì, ko đề xuất xét xử. Theo Vương Hồng Sển, trước đây bên trên chiếc mả to lớn này, có đặt một tnóng mộ bia đề: Nguy tặc nhứt võng tinc trụ (Quân loạn bắt thông thường một lưới, làm thịt hết).. Theo Địa chí văn hóa Thành Phố Hồ Chí Minh, phần lịch sử vẻ vang, (vày Trần Văn Giàu, Trần Bạch Đằng, Nguyễn Công Bình thuộc chủ biên, xuất bản năm 1987), mả này ngơi nghỉ ngay gần Mô súng, khoảng chừng ngay gần Ngã Sáu công trường thi công Dân chủ (TP.. HCM). Con số 1.831 fan bị giết mổ chết, ghi theo Trần Trọng Kim (nước ta sử lược, tr.445) và Nguyễn Q. Thắng -Nguyễn Bá Thế (Từ điển nhân thiết bị lịch sử Viêt Nam). Sách Hỏi đáp lịch sử hào hùng nước ta ghi 1.737 tín đồ (Nxb.Tphải chăng, 2007). Nguyển Phan Quang (nước ta vậy kỷ XIX, tr. 230-237) cho biết căn cứ vào hầu như phiên bản mật tấu thì con số bị tóm gọn thịt là 1.284 tín đồ. Phần quân triều đình, số lượng bị thương hơn ngàn và bị bị tiêu diệt vào công việc đánh dẹp là 2.431 fan. Vương Hồng Sển sau thời điểm dẫn ra 5 số lượng ngơi nghỉ 5 tư liệu khác nhau, ông viết rằng: Tại sao cthị trấn giải pháp ni không thọ lắm, cơ mà dị biệt đến thế? Có bắt buộc tại ngày xưa cấm nói sự thật?…(tr. 313).

9. Người Công giáo theo Lê Văn uống Khôi do ông hẹn bảo đảm an toàn và không ngnạp năng lượng cản việc theo đạo của mình, trong lúc bọn họ khôn xiết hiểu rõ sâu xa vua Minch Mạng chẳng ưa gì đạo gia tô cả. Người Hoa theo Khôi vì chưng cảm công ơn của Tả quân Duyệt sẽ bảo vệ cho chúng ta vào Việc cư trú, tạo cơ hội mang đến họ buôn bán tìm lợi. Như vậy, Khôi hứa là đang liên tục đường lối của người cha nuôi.

10. Theo Đại Nam thực lục, sau khoản thời gian cuộc nổi dậy nổ ra, vua Minc Mạng Hotline đại thần Phan Thanh Giản (tín đồ sinh sống Bến Tre) vào hỏi: “Dân Gia Định tất cả mang tiếng dân trung nghĩa, ngươi sinc trưởng sinh hoạt đất ấy há lại không rõ?…Trẫm vẫn bảo Bắc Kỳ phong tục kiêu bạc đề nghị dân thích hợp nổi loạn, ngạc nhiên địa điểm dựng nghiệp vua hiện thời cũng có thói kiêu bạc ấy”…(dẫn lại theo Nguyễn Phan Quang, tr. 256).

Sách tđê mê khảo:

-Trần Trọng Kim, Việt Nam sử lược, Nxb. Tân Việt, TPhường. Sài Gòn, 1968. -Vương Hồng Sển, Đồ sành cũ khu đất Nam Kỳ với giặc Lê Vnạp năng lượng Khôi in trong Khảo về đồ gia dụng sứ men lam Huế. Nxb Mỹ thuật, 1994.-Phạm Văn Sơn, Việt sử tân biên (quyển 4). Tủ sách sử học tập Việt phái mạnh xuất bạn dạng, Thành Phố Sài Gòn, 1961.-Nguyễn Phan Quang, VN cầm cố kỷ XIX, Nxb. TP. Hồ Chí Minh, 2002.-Nhiều bạn soạn, Địa chí văn hóa truyền thống TP.. Hồ Chí Minh (tập 1). Nxb Tp. Hồ Chí Minh, 1987.Huỳnh Minc, Gia Định xưa. Nxb Văn uống hóa-Thông tin in lại năm 2006.-Nhóm Nhân văn uống ttốt, Hỏi đáp lịch sử đất nước hình chữ S (tập 3). Nxb Trẻ, 2007.Trịnh Vân Tkhô giòn, Thành ngữ kỳ tích danh nhân từ điển (tập thượng). Tác trả trường đoản cú xuất phiên bản, TP..Sài Gòn, 1965.-Nguyễn Q. Thắng với Nguyễn Bá Thế, Từ điển nhân trang bị lịch sử hào hùng đất nước hình chữ S. Nxb KHXH, Hà Nội Thủ Đô, 1992. -đa phần bạn biên soạn, (TS. Quách Thu Nguyệt chủ biên) TP.Sài Gòn – Thành Phố Hồ Chí Minh, Nxb. Tphải chăng, 2006.